Zacznij od pytania, na które ma odpowiedzieć artykuł
Śródtytuły najłatwiej zaplanować przed napisaniem pełnego tekstu. Najpierw określ jedno główne pytanie czytelnika. Jeśli artykuł dotyczy przygotowania opisu usługi, może ono brzmieć: „Jak napisać opis, który jasno wyjaśnia zakres współpracy?”. To pytanie wyznacza granice tekstu. Sekcja o historii firmy może być ciekawa, ale nie powinna zajmować miejsca, jeśli nie pomaga odpowiedzieć na nie.
Następnie wypisz pytania pomocnicze, które czytelnik prawdopodobnie musi rozstrzygnąć po drodze. W przykładzie opisu usługi będą to: do kogo kierujemy ofertę, co dokładnie obejmuje usługa, jak wygląda współpraca i co odbiorca powinien zrobić po lekturze. Z takich pytań powstaje szkic sekcji. Na tym etapie nie szukaj jeszcze efektownych nazw; ważniejsze jest to, czy każda część ma określone zadanie.
Przy każdym planowanym śródtytule dopisz jedno zdanie: „W tej sekcji czytelnik dowie się…”. Jeśli nie potrafisz go dokończyć albo dwie sekcje mają tę samą odpowiedź, plan wymaga uproszczenia.
Ułóż sekcje według zależności, a nie skojarzeń
Logiczna kolejność oznacza, że kolejna część korzysta z tego, co zostało już wyjaśnione. Zwykle warto zacząć od rozpoznania problemu lub celu, potem przedstawić potrzebne pojęcia, przejść do działania, a na końcu omówić sprawdzenie efektu. Nie jest to obowiązkowy schemat dla każdego artykułu. W poradniku krok po kroku lepiej sprawdzi się kolejność wykonywania czynności; w tekście porównawczym — wspólne kryteria, a następnie omówienie opcji.
Wyobraź sobie artykuł dla małej pracowni o przygotowaniu opisu warsztatów. Układ „Wybierz odbiorcę”, „Wyjaśnij, czego uczestnik się nauczy”, „Podaj informacje organizacyjne”, „Sprawdź opis przed publikacją” prowadzi od decyzji redakcyjnych do gotowego tekstu. Gdyby informacje organizacyjne znalazły się na początku, a cel warsztatów dopiero na końcu, czytelnik znałby szczegóły zapisu, zanim dowiedziałby się, co właściwie opisuje.
Dobrym testem jest przestawienie dwóch sąsiednich śródtytułów. Jeśli po zamianie nic się nie zmienia, być może sekcje są od siebie niezależne i warto poszukać wyraźniejszej zasady porządku. Jeśli zamiana utrudnia zrozumienie, kolejność prawdopodobnie ma uzasadnienie.
Nadaj śródtytułom nazwy, które zapowiadają konkretną treść
Śródtytuł powinien pozwalać przewidzieć, co znajduje się pod nim. „Kilka ważnych kwestii” niewiele mówi, podczas gdy „Podaj zakres usługi i granice współpracy” wskazuje temat oraz działanie. Nie trzeba jednak zamieniać każdego nagłówka w długie zdanie. Wybierz tyle słów, ile potrzeba, aby odróżnić daną sekcję od pozostałych.
Zadbaj również o spójność formy. Jeśli większość śródtytułów zaczyna się od czasownika, na przykład „Określ”, „Opisz”, „Sprawdź”, czytelnik łatwo rozpozna praktyczny charakter tekstu. Jeśli artykuł przede wszystkim wyjaśnia zagadnienie, mogą lepiej pasować pytania lub krótkie nazwy tematów. Ważne, by nie mieszać tych sposobów bez powodu i nie obiecywać w nagłówku więcej, niż zawiera akapit.
Unikaj też śródtytułów, które zdradzają jedynie temat ogólny, gdy sekcja odpowiada na węższe pytanie. Zamiast „Zdjęcia” w artykule o opisie warsztatów napisz „Dobierz zdjęcie pokazujące przebieg zajęć” — o ile właśnie temu poświęcasz tę część. Taka nazwa ułatwia zarówno pisanie, jak i późniejszą redakcję.
Sprawdź, czy każda sekcja rozwija jedną myśl
Sam układ śródtytułów nie wystarczy, jeśli treść pod nimi wędruje między tematami. Po napisaniu artykułu przeczytaj osobno każdą sekcję i zapytaj, czy wszystkie akapity wspierają jej zapowiedź. Fragment o kosztach przygotowania materiałów nie powinien nagle przechodzić do wyboru zdjęcia, chyba że jasno pokazujesz związek między tymi decyzjami.
Gdy jedna sekcja robi się zbyt szeroka, rozdziel ją tylko wtedy, gdy powstają dwa odrębne pytania czytelnika. Jeśli zawiera jedynie krótką uwagę poboczną, lepiej przenieść ją do odpowiedniego miejsca lub usunąć. Zbyt wiele drobnych śródtytułów może rozbić wywód na części, między którymi trudno dostrzec związek.
Na koniec przeczytaj same śródtytuły, bez akapitów. Powinny tworzyć zrozumiałą ścieżkę: skąd czytelnik zaczyna, jakie decyzje podejmuje i do czego dochodzi. Jeśli w tej skróconej wersji pojawia się nagły przeskok, dodaj brakujące wyjaśnienie albo zmień kolejność.
Dopracuj przejścia między częściami
Śródtytuły porządkują artykuł, ale nie zastępują zdań, które łączą myśli. Jeżeli kończysz sekcję o odbiorcy, a następna dotyczy zakresu usługi, możesz pokazać zależność: wiedza o odbiorcy pomaga zdecydować, które elementy usługi trzeba wyjaśnić najdokładniej. Czytelnik widzi wtedy nie tylko kolejność, ale też jej przyczynę.
Przed publikacją wykonaj prostą kontrolę: sprawdź, czy wstęp zapowiada rzeczywistą zawartość artykułu, czy każda sekcja spełnia obietnicę śródtytułu oraz czy zakończenie wynika z wcześniejszych wskazówek. Jeśli musisz wielokrotnie dopowiadać „wróćmy teraz do…”, może to oznaczać, że plan wymaga przestawienia. Dobra kolejność nie musi być skomplikowana — powinna pozwalać czytelnikowi skupić się na treści, zamiast odgadywać, dlaczego znalazła się właśnie w tym miejscu.
